ይገረም አለሙ

Goonder before and after 1991

ወቅቱ 1994 ክረምት ነው። በየዓመቱ ትምህርት ቤቶች ሲዘጉ መምህራንን አንድም በአብዮታዊ ዴሞክራሲ ለማጥመቅ ሁለትም ሥራ ፈተው ከዋሉ የሚሠሩት ስለማይታወቅ ጠርንፎ ለማቆየት የሚዘጋጀው ስብሰባ ጎጃም ደብረ ማርቆስ በሦስት አዳራሾች እየተካሄደ ነው። ቤተ መንግሥት አዳራሽ፣ ሲኒማ ቤትና መንገድ ትራንስፖርት አዳራሽ።

በሲኒማ ቤቱ ስብሰባ በአወያይነት ከተመደቡት አንዱ ከአንደኛ እስከ አራተኛ ክፍል ድረስ በአንድ መምህር ስለሚካሄደው የትምህርት አሰጣጥ የሚያውቀውን ሳይሆን የተነገረውን በተረዳው መጠን ለተሰብሳቢው ገለጸ። ይሄው የትምህርት አሰጣጥ አማራ ክልልን ጨምሮ በመላ ሀገሪቱ ውጤታማ ሆኗል ያለው አወያይ፤ በትግራይ ክልል ብቻ ተግባራዊ አለመሆኑን ጠቅሶ ምክንያት ተብሎ የተነገረውንም ሲናገር፤ በዚህ ደረጃ የተመደቡት በአብዛኛው ሴቶች ነበሩ። ከእነዚህ አብዛኛዎቹ ደግሞ በተመሳሳይ ወቅት በማርገዛቸው ፕሮግራሙን ማስቀጠል አልተቻለም አለ። በዚህ ግዜ አዳራሹ በሳቅ ተሞላ። መድረኩ ለውይይት ክፍት መሆኑ ሳይገለጽም ለአስተያየትና ለጥያቄ በርካታ እጆች በአየር ላይ ታዩ።

አወያዩ ገለጻውን አብቅቶ (የተነገረውን ተናግሮ) ቀጣዩ ሰዓት የውይይት መሆኑን ገልጾ ቅድሚያ ለሴቶች በሚል የመጀመሪያውን የመናር ዕድል ለሴት ሰጠ። ዕድሉ የተሰጣት መምህርትም ከአንድ እስከ አራተኛ ክፍል በአንድ መምህር ማስተማር በአማራ ክልል ውጤታማ ሆኗል ተብሎ ከመድረክ የተገለጸው እኛ በተግባር ከምናውቀው ጋር የሚገናኝ አይደለም በማለት ከአወያዩ ገለጻ በተቃራኒ የሆነ አስተያየት ከሰጠች በኋላ፤ አንድ ጥያቄ አለኝ፣ እሱም ምንድን ነው በትግራይ ክልል በዚህ ደረጃ የተመደቡት አብዛኛዎቹ ሴት መምህራን በመሆናቸውና ከእነርሱም ብዙዎቹ በተመሳሳይ ወቅት በማርገዛቸው ፕሮግራሙ ተግባራዊ አለመሆኑና ወደ ቀድሞው አሰራር መመለሱ ተገልጻል። እዚህ አማራ ክልል እኛ ሴቶቹ ማርገዝ አልችል ብለን ነው? ወይንስ ወንዱ ማስረገዝ አቅቶት? ጥያቄዬ ይሄ ነው ብላ ስትቀመጥ፤ አዳራሹ በጭብጨባ በሳቅ በውካታ ተናጋ። አወያዩ የሚይዝ የሚጨብጠው ጠፍቶት ተደነጋግሮ እየተርበተበተ ቀልዱን አቁሙና ወደ ቁም ነገር አንግባ ማለት ጀመረ።

መምህርቷ አጋጣሚውን በመጠቀም አጠቃላይ ፖለቲካዊ መልዕክት ለማስተላለፍ አስባ ያደረገችው ይሆን ወይንም በመድረክ የተነገረው ስሜቷን ነክቶት ለዚሁ ምላሽ ለመስጠት ብላ የተናገረችው የምታውቀው እሷ ብቻ ብትሆንም የተናገረችው ቃል ግን ጥልቅ መልዕክት ያለው ነበር። የአማራ ወንዶች ማስረገዝ አቃታቸው ወይ? ከባድ ጥያቄ ነው።

ከአስር ዓመታት በላይ ወደ ኋላ ሄጄ ይህን እንዳስታውስ ያደረገኝ አቶ አቦሆይ የተባሉ የህወሓት ሰው ሰሞኑን ከአሜሪካ ድምጽ ራዲዮ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ያለምንም ማንገራገር በድፍረት ወልቃይት ትግሬ ነው ሲሉ መስማቴ ነው። ሰውየው በዚህ አላበቁም ወልቃይት ትግሬነቱን ለማስከበር የትጥቅ ትግል ማካሄዱን አሁን በትግራይ ክልል ስር በመሆኑ ደስተኛ መሆኑን ኮሚቴ የሚባሉት ሰዎች ህዝቡን የማይወክሉ እንደሆኑ ወዘተ ተናገሩ። ንግግራቸው ፈር የለቀቀና ከእውነት የራቀ መሆኑ ሳያንስ ድፍረታቸው ያስገረማት ጋዜጠኛ (ትዘታ) ጥያቄዋን ጠንከር ስታደርግባቸው አሁን ትንሽ ሥራ አለብኝ ሌላ ግዜ ደውለው እንነጋር በማለት ጥያቄዋን ከዛ በላይ እንዳትገፋ አደረጓት።

ግለለሰቡ የአንድ ወረዳ ሹም ቢሆኑም የተናገሩት የተነገራቸውንና ርሳቸው በቦታው ተሹመው እያስፈጸሙት ያለውን የድርጅታቸውን እምነት በመሆኑ በአነስተኛ ሥልጣን ላይ ያለ ሰው የተናገረው ተብሎ ተቃሎ የሚታይ አይደለም።

ታሪክን ሽረው እውነትን ክደው ወልቃይት ትግሬ ነው ሲሉ ንግግራቸው ሳይሆን ንቀታቸው ያበግናል፣ ማንአለብኝነታቸው ስሜትን ይፈታተናል፤ ድፍረታቸው እልህ ያሲዛል። የአማራ ወንድ ማስረገዝ አቃተው እንዴ የሚለውን ከላይ የጠቀስናትን መምህርት ጥያቄም ያስታውሳል። ወልቃይት በብልሀትም በጉልበትም መሬቱን ተነጥቆ፣ ማንነቱ ተለውጦ ያለአባቱ ትግሬ ተብሎ ሀያ አራት ዓመት በትግራይ ክልል ስር መገዛቱ ሳያንስ፤ ወያኔዎች ደፍረው ወልቃይት ከጥንትም ትግሬ ነው ለማለት የበቁት የወልቃይትን አማራነት የሚያረጋግጥ ወንድ ጠፍቶ ነው? የሚያሰኝም ነው። (በቅርብ ግዜ ተጠናክሮ የቀጠለውን የኮሚቴዎች እንቅስቃሴ ሳይጨምር ነው ታዲያ)

“ከላይ ከአፋፉ ላይ ካልከሉት ጠላት
ዓይን የለውም ይገባል ከቤት” በማለት ድንበር የሚገፋን ሆነ ግዛት የሚያስፋፋን ገና ሲጀማምር ማስቆም እንደሚገባ በቀረርቶ የሚገልጸው አማራ በምን መንገድ ተታሎ ወይንስ በምን ያህል ጫና ተረትቶ ነው እንዲህ በገዛ መሬቱ እሱ እንደ ጭሰኛ ቀማኛው እንደአባቢድራ ለመኖር የበቃው የሚያሰኝም ነው። መምህሯ እንዳለችው ማስረገዝ አቅቶት ይሆን!

እንደምንሰማው ከሆነ በወሰዱት ለም መሬት ያረኩት ይበልጡኑ የጎመዡት ወያኔዎች ከወሰዱት የሚበልጥ መሬት እንደሚቀራቸውና ያንንም ለመጠቅለል እንደሚያልሙ ነው። ይህም አያያዙን አይተው ጭብጦውን ቀሙት አይነት መሆኑ ነው።

የጥምቀትን በዓል በተለይም የጃንሆይ ሜዳ ክብረ በዓልን በልዩ አጨፋፈራቸው በማድመቅ የሚታወቁት የቀድሞው ሰሜን ወሎ የአሁኑ ደቡባዊ ትግራይ ዞን ነዋሪዎች (ራያዎች) በሆታቸው የሚሉት ግጥም በአብዛኛው ፖለቲካዊ ነው። ታዲያ ገና የወያኔ መንግሥት ባልረጋ ባልተረጋጋበት ግዜ አንስቶ እስከ ቀርብ ግዜ ድረስ ራያ እንጨት ስበር ቆቦ ውኃ ቅዳ፣ ላስታ እንጨት ስበር ጎንደር ውኃ ቅዳ እያሉ ወያኔ ወደመሀል ሀገር የተንደረደረባቸውን አካባቢዎች ይጠቃቅሱና ወዴት ትሸሻለህ ጎትተህ ጎትተህ ባመጣኸው እዳ በማለት የአካባቢውን ፖለቲካዊ ሁኔታ ይገልጡት ነበር።

Tigray after 1991

ወያኔ ከደርግ አይብስም ብሎ በተለይም በመላኩ ተፈራ አረመኔያዊ ድርጊት ተማሮ ለወያኔ ድጋፉን የሰጠው ጎንደር መሬቱን ተነጠቀ፤ የጫርኩት እሳት እኔኑ ፈጀኝ ብሎ በድርጊቱ ተቆጭቶ ይህን ለልጆቼ አላስተልፍም በማለት አማራነቴ ይታወቅ ድንበሬ ይከበር ሲል ወልቃይት ከጥንትም ትግሬ ነው ተባለ፤ ኧረ እንዴት ሆኖ በማለት ትግሉን ሲያጠናክር፤ አማራና ቅማንት የሚል የማዳከሚያ ልዩነት ተፈጠረበት። ይህም አልበቃ ብሎ የሱዳንን መሬት ወሮ የሚያርስ ሽፍታ ተብሎ ተወግዞ ጥቃት ታወጀበት። በወያኔ ስለተቀማው መሬት ሲከራከር ምን ታመጣለህ ተብሎ፤ ቀሪው ለም መሬቱም ለሱዳን ሊሰጥበት ነው። ይህን ሲያደርጉ ሱሪውን ተጠራጥረውት ወንድነቱን ንቀውት ይሆን። ... እነርሱ ምን ያርጉ ከእኛ ሰው ሲታጣ ነው ያለው ያ ድምጻዊ።

ራያዎች በሆታቸው እንዳሉት አሁን ያለው ትውልድ ይበጃል ብሎ ጎትቶ ያመጣው በመሆኑ አንድ ውል ሳያሲዝ ከነገሩ መሸሽ ስለሌለበት ስለማይችል፤ ሁለትም የአካባቢው ሁኔታ በዚህ መልኩ ለመጪው ትውልድ መተላለፍ የሌለበት በመሆኑ የወልቃይትን አማራነት የድንበሩንም ተከዜነት ማረጋገጥ የዚህ ትውልድ ግዴታ ነው። ወያኔዎች በብልሀትም በጉልበትም ተከዜን ተሻግረው መሬት መውረር ግዛት ማስፋፋታቸውን በተለያየ መንገድ የተቃወሙ የአካባቢው ተወላጆች የደረሱበት እንደማይታወቅ ሰሞኑን እየሰማን ነው። ከቅርብ ግዜ ወዲህም ነገሩን የምር ይዘው በሕግ ለማስፈጸም የሚጣጣሩትን የኮሚቴ አባላት ከማወከብ አልፎ አዲስ አበባ እንዳይገቡ እስከማገት ተደርሷል። ይህ ሁሉ ንቀት ነው፤ ማናለብኝነት።

ቢሆንም ግን ይህና መሰል የወያኔ አድራጎት ምሬቱን አክፍቶትና ብሶቱን አብሶት ነገሮች እነርሱ ወደሚፈልጉት ለኢትዮጵያውያን ግን ወደማይበጅ አቅጣጫ እንዳያመሩ ቁስለቱን ሁሉ ችሎ፣ ንቀቱን ታግሶ፣ ጥቃቱን ተቋቁሞ ከእነርሱ በላይ ማሰብን ይጠይቃል። የገበያ ግርግር ለሌባ ያመቻል እንዲሉ እነርሱ ተጠቃሚ የሚሆኑት ህዝብ ተፋቅሮ ተከባብሮ ሲኖር ሳይሆን፤ ርስ በርሱ ሲጋጭ መተማመን አጥቶ የጎሪጥ ሲተያይ ወዘተ በመሆኑ ነገሮች ወደዛ እንዳያመሩ ብርቱ ጥንቃቄ ያሻል። ከምንም በላይ ትግርኛ ተናጋሪውን ወገን ከሌላው ኢትዮጵያዊ አቆራርጠው የህወሓት ምርኮኛ ለማድረግ የሚዘሩት መርዝ ፍሬ እንዳያፈራ ማድረግ ያስፈልጋል። አማራ እንጂ ትግሬ አይደለሁም፣ ድንበሬም ተከዜ ነው ማለት ራሱ የወያኔው ሕገ መንግሥት የሚደግፈው ጥያቄ በመሆኑ ነገሮች ወያኔዎች ወደሚጎትቱት አቅጣጫ ሳይሆን፤ ህዝብ ወደሚፈልገው አቅጣጫ እንዲያመሩና ዘላቂ ሰላም ሊያስገኝ በሚያስችል መልኩ መፍትሄ እንዲያገኙ ቆራጥና የሰከነ ትግል ማካሄድ የግድ ይላል። አለበለዚያ ዳሩ ካልተከበረ መሀሉ ዳር ይሆናል እንደሚባለው፤ የወልቃይት ጎንደሬነት ታሪክ ሆኖ ይቀራል። አልያም ግዜ እየጠበቀ የሚፈነዳ ፈንጅ ይሆናል።

የወልቃይትን አማራነትና የድንበሩንም ተከዜነት ለማረጋገጥ የሚካሄደው ትግል ከወያኔ ጋር ብቻ አይደለም። ኦህዴድ በአዲስ አበባው ማስተር ፕላን እንደተፈተነው ሁሉ ብአዴንም በዚህ ወሳኝና ወቅታዊ ጉዳይ መፈተን አለበት። ወልቃይት አማራ ነው ትግሬ፤ ከጎንደርና ከወሎ ወደ ትግራይ የሄደው መሬት ቋንቋን መሰረት ባደረገው የፌዴራሊዝም አከላለል ነው ወይንስ ከጥንትም የትግራይ መሬት በመሆኑ ነው፤ ለሱዳን የሚሰጠው መሬት የኢትዮጵያ ነው ወይንስ አቶ ኃይለማሪያም እንዳሉት የጎንደር ሽፍቶች በኃይል የያዙት የሱዳን መሬት ነው። ከብአዴኖች መልስ የሚሻ ጥያቄ።

አዲስ ቪዲዮ

ዜና እና ፖለቲካ

ኪነ-ጥበብ

ቪዲዮ

መጻሕፍት

ስለእኛ

ይከተሉን!