ከቡርቃ ዝምታ እስከ የስደተኛው ማስታወሻ

Yesedetegnaw Mestawesha by Tesfaye Gebreab የስደተኛው ማስታወሻ በተስፋዬ ገብረአብመስፍን አማን (ከሃርለም፣ ኔዘርላንድ)

ከጥቂት ሳምንታት በፊት አንድ ቅዳሜ ሻይ ቡና ለማለት አምስተርዳም ከወዳጆቼ ጋር በነበረኝ ቀጠሮ ላይ እንደአጋጣሚ ተስፋዬም በመሃላችን ተገኝቶ ነበር። የባጥ የቆጡን ስናወራ፣ ስለአዲሱ የተፋስዬ መጽሐፍ አንስቶ የውይይታችንን አቅጣጫ ቀየረው። በመሃሉ ተስፋዬ፣ ከመጽሐፉ ውስጥ አንዳንድ የማልወዳቸው ምዕራፎች ቢኖሩ ትችቶቹን የምቀበል ስለመሆኔ አስረግጦ ጠየቀኝ?።

 

እኔም መጽሐፉን ካነበብኩት በሁዋላ ለጥያቄው መልስ ብሰጥ እንደሚሻል ገልጨለት በዛው ተለያየን። አይደርስ የለም መጽሐፉን ለህዝብ ከመበተኑ በፊት ረቂቁን አነበብኩት። ረቂቁን አንብቤ እንደጨረስኩ ለተስፋዬ ጥያቄ መልስ መመለስ እንዳለብኝ ወሰንኩ። ይሁንና በቀድሞው ዳኛ ወልደሚካኤል መሸሻ ተጽፎ የተሰራጨውን ጽሁፍ መውጣት ተከትሎ በዳያስፖራው አካባቢ አዋራው በመጨሱ ያዘጋጀሁትን ትችት በይደር ለማቆየት ወሰንኩ። በዚህ መሃል ተስፋዬ ገብረአብ "የስደተኛው ማሰታወሻ" በማለት ያዘጋጀውን መጽሐፍ ባለፈው ሰሞን በነጻ አሰራጭቶልናል።

ወደ መጽሐፉ ትችት ስመለስ "በደራሲው ማስታወሻ" ውስጥ ያገኘሁት ደራሲ ኢህአዴግን ያገለግል ከነበረው ከቀድሞው ማንነቱ ያልተፋታውን ተስፋዬ ገብረአብን ነበር። የእፎይታ መጽሔት ዋና አዘጋጅ እና የቡርቃ ዝምታ ደራሲን የድሮው ተስፋዬን በዚህኛው የስነ-ጽሁፍ ስራ ውስጥም ዳግም አገኘሁት። የድሮው ተስፋዬ ስል ታዲያ ስነጽሁፍን ለፍቅር፣ ለመቻቻል እና ለእውቀት ሳይሆን የቆዩና የሻሩ ቁስሎችን መቆስቆሻ፣ ያልነበሩትንም በመፍብረክ የእልቂት ነጋሪት መምቻ መሳሪያ አድርጎ የሚጠቀመውን ማለቴ እንደሆነ አንባቢ እንዲያስተውል እፈልጋለሁ። "የስደተኛው ማስታወሻ" የነዛ ስራዎች ቀጣይ እንጂ በይዘቱም ሆነ በመልዕክቱ ጭብጥ አዲስ የስነ- ጽሁፍ ስራ ነው ለማለት የማያስደፍሩ የብዙ ምእራፎችን አካቶአል። ለዚህ የማቀርበው ምክንያት ሃያስያኑ እንደሚሉት የገጸ-ባህሪ አሳሳሉና የመልዕክቱ ጭብጥ አመራረጥ እንዲሁም እንደ ደራሲ በዋነኝነት ማስተላለፍ በፈለገው መልዕክት ላይ ነው።

በእርግጥም አንድ ፀሐፊ መጽሐፍ ሲፅፍ ብዙ አይነት ዓላማዎችን ይዞ ሊነሳ ይችላል። የሚፈልገውን ሀሳብን እና ዓላማ በስነ-ጽሁፍ መልክ አንባቢውን በማስደመም የእኔ የሚለውን መልዕክት ማስተላለፍ ዋነኛ ዓላማው ሊሆን ይችላል። ሆኖም ከዓላማ ሁሉ ገዝፎ የሚታየውና የመጽሐፉን ዋጋ ከፍ የሚያደርገው ደግሞ መጽሐፉ በሕብረተሰቡ ውስጥ ያሳደረው ወይንም ሊያሳድር የሚችለው ዘላቂ የሆነ በጎ ተፅዕኖ እና አዲስ ሃሳብ የማፍለቅ ችሎታው ነው። አንባቢውም መጽሐፉን ገዝቶ ሲያነብ ከደራሲው አንድ ቁም ነገር መጠበቁ አይቀርም። እናም የደራሲው ዋና ሚና የሚጠበቀውን አዎንታዊ ተፅእኖ ባማረና በተከሸነ ስነ-ጽሁፍ ለተደራሲው ማድረስ ነው። የተስፋዬ ገብረአብ የአሁኑን ስራ ከዚህ አንፃር ስንገመገም የምናገኘው መልዕክት ሃሳዊነት እና ትንኮሳ አዘል ስነ-ጽሁፍ መሆኑን ብቻ ነው። በዚህ ፅሁፍ ለማየት የሞከርኩት በሁሉም አይነት መጻሕፍት ውስጥ ለኔ ገዝፈው የሚታዩኝን አውራ ጉዳዮችን ነው። ከዚህ አንፃር ተስፋዬ ርዕስ እየቀያየረ አዲስ መጽሐፍ ነው ይበለን እንጂ፣ እንደ ደራሲ የሚያስተላልፍልን መልዕክት ትላንትም ሆነ ዛሬ አንድና አንድ ብቻ ነው፣ ጥላቻ እና መቃቃር። ተስፋዬ ስነ-ጽሁፍን የሚጠቀመው በፍራቻ እና ጥላቻ የሚመለከተውን ማኅበረሰብ ማጥቂያ መሳሪያ በማድረግ ነው። ምናልባትም በዓለማችን የኖቤል ተቃራኒ የሆነ ሽልማት የሚሰጥ ድርጅት ቢኖር አጓዋጉል ነገሮችን በመጻፍ በሰው ልጆች መሃከል ጥላቻን በማፋፋም ተስፋዬን አለምንም ጥርጥር የዓመቱ ተሸላሚ ያደርገው ነበር።

 

ተስፋዬያዊ የገጸ-ባህያርት አሳሳል፤

በስነ-ጽሁፍ ስራዎቹ ወደሳላቸው ገጸ-ባህሪያት ስንመጣ ተስፋዬ እነዚህን ልቦለዳዊ ባህሪያት ከአንዱ ወይንም ሌላው የሀገራችን ብሔረሰቦች ጋር በማዛመድ የሚፈልገውን ፖለቲካዊ መልዕክት ለማስተላለፍ ሲጠቀምባቸው እናያለን። ካለፉትና ከአሁን ስራዎቹ አንድ ሁለት ብለን የተወሰኑ ምሳሌዎችን እያየን ብንመርምር የቡርቃ ዝምታው አኖሌ፣ እና የስደተኛው ማስታወሻ ጫልቱ ለዚህ ተጠቃሽ ምሳሌዎች ይሆናሉ። ሁለቱንም የብሶት፣ የጭቆና ሰለባዎች ያደርጋቸዋል። እንዳውም በቡርቃ ዝምታ ከሰዉ አልፎ ግዑዙን ወራጅ ውሃ (የቡርቃ ወንዝ) ቂመኛ በማድረግ የቁጭት ስሜት ለመቀስቀስ ተጠቅሞበታል። ተስፋዬ በሌላ አንጻር ከነአኖሌና ጫልቱ በተቃራኒ የሳላቸው ገጸ-ባህሪያት በቡርቃ ዝምታ ነፍጠኛው አስናቀ፣ በስደተኛው ማስታወሻ ሳምሶን ዘለቀን አንድ ማኅበረሰብን ወክለው ግፍ ፈጻሚ እና የአጥቂነት ገጸ-ባህሪ ሚና እንዲጫወቱ አድርኋቸዋል። ይባሱኑ በደሎቹ በድንገት ወይንም በአጋጣሚ የተፈጠሩ ሳይሆኑ ሆነ ተብለው ታስቦባቸው መደረጋቸውን ከታሪኩ ጋር እያንደረደረ ወስዶ መደምደሚያው ላይ ይነግረናል። በዚህ "የስደተኛው ማስታወሻ" ላይ የተጠቀሰውን ብንመለከት ተስፋዬ የጫልቱን በደል አክርሮ በሚከተለውን መልኩ ይደመድመዋል።

"እኔን የጨቆኑኝ እነማን ናቸው?" ብላ አጥብቃ ራሷን ጠይቃ ነበር። ሳምሶን ዘለቀ፣ ሽንኩርት ነጋዴው ወይስ አክስቷ? መልስ አልነበራትም። ... የሆነችውን አፍርሶ፣ ያልሆነችውን እንድትሆን ያደረጋት ማነው? ይህ ስርአታዊ ሽብር (systemic Violence) ስለመሆኑ ጫልቱ ግንዛቤው አልነበራትም። የተቸገረችበት ሌላ አቢይ ጥያቄ ከፊቷ ተደቅኖባት ነበር። ሄለንነቷ እንዲህ በንኖ ከጠፋ፤ ወደ ጫልቱነትም መመለስ ካልቻለች ማንን ነው የምትሆነው? ወይም ምንድነው የምትሆነው?" ገጽ 99

ታዲያ የመጽሐፉ አንባቢ ተስፋዬ እንዲህ አይነት ትረካዎች ላይ ለምን አጽንኦት ይሰጣል? በማለት ጥያቄ ቢያነሳ መልሱ አንድና አንድ ነው። በብሔረሰቦች መካከል ፍርሃት እና ጥርጣሬን መፍጠር የሚለው አንደኛውና ዋንኛው መልስ ነው። ተስፋዬ የሚተርካቸው ትረካዎች ችግሩን ሌላ መልክ በመስጠት ውጥንቅጡ የወጣ ማኅበረሰብን የመፍጠር ዓላማ አድርገው የተነሱ መሆናቸውን የበዙ ምክንያቶችን በመደርደር ማሳየት ከባድ አይደለም። እንዳውም በደምሳሳው ስነ-ጽሁፎቹ ፈጽሞ መፍትሄ አማጪነት ባህሪ አይታይባቸውም። እናም እንዲህ አይነት ኃላፊነት የጎደላቸው የፍብረካ ትረካዎች በአንዳንድ አንባቢያን ላይ የሚፈጥሩትን ስሜት ለመገመት ተመራማሪ መሆን አያሻም። የሚፈጥረው ስሜት በድርጊት ሲታገዝ ምን እንደሚከሰት መገመቱ ቀላል ነው። እዚህ ጋር መነሳት ያለበት ሌላው ጥያቄ ተስፋዬ ይህን በብዙ ህዝብ ሊነበብ የሚችል ትረካ፣ ጥሬ-ታሪክ ከየት አገኝ የሚል መሆን አለበት። በትረካው መጨረሻ ላይ እንደገለጸው የታሪኩ ምንጭ የእኔና የተስፋዬ ወዳጅ ከሆነ የኦነግ አክቲቪስት ነው። ይሄ በራሱ የተስፋዬ ድርሰቶች ዓላማ ላይ ያለንን ጥርጣሬውን ውሃ እንዲያነሳ ያደርጉታል። የድርጅት አክቲቪስት በነገረው ላይ የተስፋዬ ስነ-ጽሁፍ ታክሎበት የሚቀርብ ታሪክ በአንባቢ ዘንድ፤ በተለይም ራሳቸውን እንደተጠቂ በሚቆጥሩ አንባቢዎች ዘንድ፤ ምን ስሜት እንደሚፈጥር ሁላችሁም መገመት ትችላላችሁ። በእሳት ላይ ቤንዚን እንደማርከፍከፍ ነው።

ተስፋዬን በሁሉም መጽሐፎቹ ውስጥ የቀረጻቸውን ገጸ-ባህሪያት ልብ ብሎ ለተከታተለ የሚያገኘው አንድ የጋራ ባህሪ አለ። እውናዊም ሆነ የፈጠራ በሆኑት እነዚህ የተስፋዬ ገጸ-ባህሪያት በጨቁዋኝነት፣ እና በግፈኛነት የሚሳል አንድ ማኅበረሰብ አለ። በአንጻሩ ሁልግዜ ተበዳይ እና፣ ብሶተኛ ገጸ-ባህሪን የሚወከል ማኅበረሰብ፣ ቁርሾውን እና ቂሙን እንዲወጣ በገደምዳሜ ምክር ብጤ ይሰጠዋል። ስለ ገጸ-ባህሪያቱ ካነሳን በሁሉም የተስፋዬ ስራዎች ላይ የሚቀርቡ የኤርትራ (እርሱ እንደሚጠራቸው የአባት ሀገር) ሰዎች፣ ጀግንነትን እና ደፋርነትን የመሰሉ ባህሪያት አይነተኛ መለያቸው እንዲሆን ተደርገው ተስለዋል። በተራራውን ያንቀጠቀጠው ትውልድ የአስመራ ልጆች በማለት የሚጠራቸው፣ በየስደተኛው ማስታወሻ እንደ ኮለኔል እዮብ ያሉ መኮንኖችን የጀግንነት ወሰን ጥግ ላይ አድርሶ ለተደራሲው አቅርቧቸዋል። በገጽ 214-14 ላይ ስለኮለኔሉ እንዲህ ብሎን ያልፋል፦

"በርግጥ በቀጣዩ ቅዳሜ ከኮሎኔል እዮብ ጋር በሰፊው ተገናኘን። ለረጅም ጊዜ በተደጋጋሚ እየተገናኘን ታሪኩን አጫወተኝ። እዮብ ያወጋኝ ታሪክ በርግጥም አስደናቂ ሊባል የሚችል የኢንተሊጀንስ ታሪክ ሆኖ አገኘሁት። በቀይ ኮከብ ዘመቻ ወቅት መረጃዎች ወደ ሻዕቢያ እንዴት ይተላለፉ እንደነበር በዝርዝር ሲተርክልኝ በመደነቅ ነበር ያዳመጥኩት። በዚህ ቅፅ ዝርዝር ታሪኩን ልፅፈው ግን አልቻልኩም። በሰማሁት ታሪክ ውስጥ ከደርግና ከሻዕቢያ ባለሥልጣናት በህይወት ያሉ በርካታ ሰዎች ስማቸው ይነሳል። ስማቸው የሚነሳ ሰዎችን በማነጋገር መረጃዎችን ማዳበር እና ማረጋገጥ እንዳለብኝ ስላወቅሁ፣ ዝርዝሩን ለማዘግየት ተገደድኩ። ወደፊት "የስለላ ስራ" በሚል ርዕስ እተርከው ይሆናል ..." ገጽ 214-15.

ከዚህ በመነሳት የሚቀጥለው የተስፋዬ መጽሐፍ በሻዕቢያ የስለላ ታሪክ ላይ ሊያተኩር እንደሚችል መገመት እንችላለን። ይህ የሚሆን ከሆነ አለምዓየሁ መሰለ በራሱ ተስፋዬ ገብረአብ ላይ የሰራውን አስደናቂ የስለላ ስራ የመጽሐፉ አካል ቢያደርገው የመጽሐፉን ውበት እና ሚዛናዊ ፀሐፊነቱን ያሳየናል ብለን ተስፋ እናደርጋለን። ይህንን ካልሆነ ደግሞ ያው ተስፋዬ ነው ብለን እናልፈዋልን።

የስነ ስሁፍ ምሁራን እንደሚሉት፤ ገጸ-ባህሪያት አብዛኛውን ግዜ የደራሲው ፍላጎት እና ምኞት ነጸብራቆች ናቸው። ባህርያቸውን የሚወስዱት ከደራሲው ፈጣሪያቸው ነው። ደራሲው ገጸ-ባህሪያቱን የሚፈልገውን መልዕክት ለመናገር ይጠቀምባቸዋልና። "የስደተኛው ማስታወሻ" ደራሲ ተስፋዬም ያደረገው ይህንኑ ነው። የጫልቱን ታሪክ ያነበበ ማንም በቁጭት ስሜት እንዲነሳ መገፋፋቱ አይቀርም። ስነ-ጽሁፍ ከባድ የሆነ ኃይል አለውና። ምናልባትም ለዚያ ይሆናል ከታሪክ ነጋሪው የበለጠ አጡዞ በጫልቱ ውስጥ ብቅ እያለ የሚያስደምመን። ይህም በገጸ-ባህርያቱ በኩል የራሱን የደራሲውን ፖለቲካዊ መልዕክት እንድናይ ያደርገናል።

በ"የስደተኛው ማስታወሻ" መጽሐፍ የተስፋዬ ስደት ግለታሪክ፣ ሌሎች አጋጣሚዎች እና የአንዳንድ ሰዎች ትረካ ጭምር ተዳሷል። የስደት ተሞክሮዎችና ከስደት ህይወት ጋር ምንም ግንኙነት የሌላቸው ታሪኮች፣ በመጽሐፉ ተሸፍነዋል። እነዚህም ተስፋዬ በተግባር የተሳተፈባቸው ድርጊቶች ብቻ ሳይሆኑ በሰሚ ሰሚ ያገኛቸውን መረጃዎችን ይጨምራል። ከዚያም ባሻገር በሰበብ አስባቡ ምክንያት እየፈለገ በመኮርኮም ታሪካቸውን በማኮስመን ስነ-ጽሁፍን ታሪክን የማዛባት ወይም የመደለዝ ተልዕኮው መሣሪያ ሲያደርግ ይስተዋላል።

 

የፍስሃጽዮን ፖለቲካ ወይስ የተስፋዬ ገብረአብ ፖለቲካ፣

ተስፋዬ በመጽሐፉ ውስጥ "የፍስሃፅዮን ፖለቲካ" በተሰኘ ርዕስ ስር የማይገናኙ ታሪኮችን በመጠቃቀስ ታሪክን የማጠልሸት ሙከራ ሲያደርግ ይታያል። ተስፋዬ በ"የስደተኛው ማስታወሻ" ውስጥ አለምንም አመክንዮ የፍስሃጽዮንን ገድል በዚህ አይነት ሁኔታ ልናምነው እንችላለን ወይ? እያለ ሲጠይቅ ይስተዋላል። አንባቢ የእርሱንም ሃሳዊ የሆኑ ታሪኮች እንዲህ ቢጠይቅ ተገቢ ሊሆንም ይችላል። ይህን የምልበት ምክንያት የፍስሃጽዮን (የአቡነ ተክለኃይማኖት) ታሪክ ከስደት ማስታወሻ ጋር ሊያናኘው የሚችል አንድም ምክንያት አልታይህ ስላለኝ ነው። ያም ቢሆን ነገሩ ከታሪክ ግምገማነት ዓይን ይታይ ቢባል እንኳ፣ ተስፋዬን በቅርብ የምናውቅ ሰዎች የታሪክ አጠናን ዘዴ ብቃቱ እንዲህ ላለ ስራ እንደማያበቃው አፍ ሞልቶ መናገር ይቻላል። ለዚህም በርካታ ምክንያቶች አሉን። አንደኛ ተስፋዬ ሃሳዊ የፕሮፓጋንዳ ሰራተኛ እንጂ የታሪክ ተመራማሪ አይደለም። ሁለተኛው በከዚህ ቀደሞቹ ስራዎቹ ሲገመገም ተስፋዬ እንደ አጥኚ ሚዛናዊ በሆነ ዓይን ታሪክን ይመለከታል የሚለውን መከራከሪያ የሚያስተውን የበዙ ምክንያቶች አሉ። ሦስተኛው አንዳንድ ትረካዎቹ ላይ እንዳየነው የምንጭ አጠቃቀም ዘዴው መደዴ የሚባል አይነት ነው። ከነዚህ ምክንያቶች በመነሳት ተስፋዬ ታሪክን የፈልገው ለመደለዝ ወይንም ማደፍረስ እንደሆነ እንረዳለን።

ከዛ ይልቅ ተስፋዬ ያተኮረው በታሪኩ ሂደት ላይ ሳይሆን አቡነ ተክለኃይማኖትን ጨምሮ አብዛኞቹ ሀገር በቀል ጻድቃን ለምን የአንድ አካባቢ ሰወች ሆኑ የሚለው ጉዳይ ነው ከመልዕክቱ ጎልቶ የወጣው ክፍል። ለዚህ ደግሞ የዳኛቸው ወርቁ አደፍርስን በማናገር ምክንያቱን ለማጠናከር ሞክሮአል። ይቀጥልናም እራሱን ለመከላከል የሀገራችንን ደፋር ፀሐፍያንን ስም በማንሳት እነሱ የዛ አካባቢ ሰዎች ስለሆኑ ዝም ተባሉ፣ ሌላ ሰው ቢጽፈው ግን ሌላ ይባላል ለማለት ላይ ታች እያለ ምክንያት ፍለጋ ሲንከራተት ይታያል፦

"ከዳኛቸው ወርቁ በመቀጠል አቡነ ተክለኃይማኖትን የተቹ ሁለት ብዕረኞች ብቅ ብለው ነበር። ፅጌ ስጦታው እና በእውቀቱ ስዩም። በአጋጣሚ አሁንም ሁለቱም ብዕረኞች አማራና ኦርቶዶክስ በመሆናቸው አጀንዳው እንዳይጋነን አድርጎታል። ..." ገጽ 317

እርግጥ ነው፣ ተስፋዬ እዚህ ጋር የሳተው ቁም ነገር በደፋር ፀሐፊና በሃሳዊ ፀሐፊ መሃከል ያለው ልዩነት የሰማይና የምድር ያህል መሆኑን ነው። ደፋር ፀሐፊያን የሚጽፉት እውነትን ለመፈለግ፣ ከተቻለም የተዛባውን ለማረም ነው። ሃሳዊ ወይንም ተንኳሽ ፀሐፍያን ግን ቁርሾን ለማስፋትና ታሪክ ላይ ውንብድና ለመፈጸም እስከሆነ ድረስ የመልዕክታቸው ተቀባይነት ምን ግዜም በጥርጣሬ መነጽር ውስጥ መውደቁ አይቀርም። በኛ ሀገርም ታሪካዊና ታሪክ ቀመስ ልቦለዶችን ያስነበቡን ደራሲያን ጥቂት አይደሉም። በተለይ ደራሲ ብርሃኑ ዘርይሁን እና፣ ሃዲስ ዓለምአየሁ የሥርዓት ችግርን ነቅሰው በማውጣት ሕብረተሰብ ወደፊት እንዲራመድ በስነ-ጽሁፋቸው ደፍረው አስተምረዋል። ሕብረተሰቡን አቅጣጫ በማሳየታቸው፣ ስነ-ጽሁፋቸው የሀገራችን ዘመን አይሽሬ ስራ ለመባል በቅቷል።

ሌላው ለአቡነ ተክለኃይማኖት የቅድስና ክብር የሰጠችው የግብጽ ቆፕት ቤተክርስቲያን ሲኖዶስ እንጂ ሌላ አይደለም። እንዲህ ለማድረግ ደግሞ ቆብጦቹ ረጅም የሆነ የማጣራት ስነ-ሥርዓት አላቸው። ወደ አሌክሳንድርያ ብቅ ካልክ በስማቸው የተሰየመ ትልቅ ቤተክርስትያን ስላለ እዛ ቋሚ ምስክር ታገኛለህ። በኋላም አምስቱ የኦርየንታል (ምስራቃውያን) አብያተ ክርስቲያናት የቆፕጥ ቤተክርስቲያንን ውሳኔ ተቀብለው በክብረ በዓላቶቻቸው መዝገብ ውስጥ አስገብተዋቸዋል።

ባለበት የእውቀት እጥረት ምክንያት ተስፋዬ አላነበበ ይሆናል እንጂ ከደርዘን በላይ እውቅ ዓለማቀፍ የጥናት ስራዎች እና የዱክትርና መሟያ ምርምሮች በጠቀስከው የፍስሃጽዮን ታሪክ ላይ ተሰርተዋል። ሁሉም ባይሆኑ አንዳንዶቹ ምክንያታዊ የሆነ ሂሳዊ ግምማቸውን ከአሳማኝ መላምት ጋር አቅርበዋል። እንደነዚህ ያሉ ጥናቶችን ለምን በፈረንጅ፣ በተለይም ጣልያናዊ በሆኑ የካቶሊክ እምነት ተከታይ ተጻፈ የሚል ትችት እስካሁን አልገጠመኝም። ልክ እንደ ፍስሃጽዮን ሁሉ አባት ሀገር ከምትለው ሰራዬ አካባቢ በወጡት አባ አውስጣቴዎስ (ቤተ-አውስጣቴዎስ) ላይም ብዙ ተጽፎአል። ታሪክ በባለሙያውና በትክክለኛው መንገድ ከተጠና ሁላችንም ያለፈ ጉዞአችንን እንድናይበት በር ይክፍታል እንጂ ጉዳት የለውም። በተስፋዬ መጽሐፍ ውስጥ የሚገኙ ትረካዎች ግን አስፈላጊነታቸው እና ያላቸው የብቃት ደረጃ ጥያቄ ውስጥ የሚወድቁ ብቻ ሳይሆኑ የሃሳዊነት እና የትንኮሳ ባህሪ ስላላቸው ነው ከደፋር ፀሐፍያን ወይንም ከታሪክ ተመራማሪዎች የሚለዩት።

ታሪክን በማዛባት ረገድ ተአማኒነት ይጎድላቸዋል ከምላቸው ጉዳዮች ውስጥ አንዱ ተስፋዬ ስለ አጼ ቴዎድሮስ አሟሟት እስካሁን ካነበብነውና ከሰማነው የተለየ አዲስ ታሪክ ይዞ ብቅ ማለቱ ነው። ወርቂቱ የተባለች የወሎ ሴት ባላባት ገደለችው ከሚለው የታሪክ ውሽት በተለየ መልኩ፣ አሟሟታችው ላይ አዲስ ነገር ጨምሮ ብቅ ብሎአል። በይፋዊው ታሪክ ላይ የተዘገበው በገዛ እጃቸው ሕይወታቸው ማጥፋታቸውን ሲሆን፣ ይህንን በቦታው የነበሩ የናፔር ዘመቻ ተሳታፊ ወታደሮች ሳይቀሩ አረጋግጠዋል። እንዳውም አንዱ ወታደር በጻፈው ግለ-ታሪክ አስከሬናቸው በወራሪው የእንግሊዝ ጦር የክብር አቀባበር ተደርጎለት እንደነበረ የዓይን ምስክርነቱን ሰጥቶአል። ይሁንና ተስፋዬ የንጉሡን አሟሟት እንዲህ በማለት ጽፎታል፦

"አጤ ቴዎድሮስ ራሱን ሲገድል አስተካክሎ ባለመተኮሱ ነፍሱ ሳትወጣ ጥቂት ተሰቃይቶአል። እንግሊዞች ደርሰው፣ መሬት ለመሬት እየጎተቱ ሲያንገላቱት ጭምር ቴዎድሮስ ሕይወቱ ነበረች። ልብሱን አውልቀው ራቁቱን አድርገው በሚጠሉት ወገኖች ሲያስደበድቡት ግን የቋረኛው ንጉሥ ሕይወት አለፈች። ..." ገጽ 390

ይህ ምን እንደሚባል አንባቢ የራሱን ፍርድ ቢሰጥ የሚሻል ይመስለኛል። "የስደተኛው ማስታወሻ" እኩይ ለሆነ ዓላማ ታሪክን የማንጋደድ ስራ ጥሩ ማሳያ ነው የምለውም ከዚህ የተነሳ ነው። በእርግጥም ደራሲው በተራ ቋንቋ ሃሳቡን በቀላሉ በመግለጽ የታሪክ መሰረት የሌላቸውን ክስተቶች እዚህም እዛም በማስገባት ትውልድን የማሳሳት ሃሳዊ ስራውን ተወጥቶበታል ማለት ይቻላል።

የተስፋዬ ሃሳዊ ብዕር በአንድ በኩል የሀገራችንን ታሪክ ማደብዘዝ መደለዙን ስራዬ ብሎ መያዙን እንዳየነው ሁሉ በሌላ በኩል አባት ሀገር ብሎ የሚጠራትን ኤርትራ፣ በአሁኑ ወቅት ያለው እውነታ እየታወቀ አንድም ነገር ለማለት አለመድፈሩ ሚዛናዊ ሃቀኛ የስነጽሁፍ ሰውነት ጥያቄ እንዲነሳበት በር ይከፍታል። ተስፋዬ በሆላንድ የመኖሪያ ፈቃድ ካገኘ በሁዋላ ለበርካታ ግዜያት ወደ አባት ሀገር ኤርትራ ቢመላለስም የነገረን ከተገመተው በታች ነው። አስታውሳለሁ፣ በቀደምት ስራዎቹ ስለኤርትራ ለምን እንዳልጻፈ ስጠይቀው፣ የሰጠኝ ምክንያት 'ስለኤርትራ ምንም የሚያውቀው ነገር ስለሌለ ነው' የሚል ነበረ። ሆኖም ተስፋዬ በዚህኛው "የስደተኛው ማስታወሻ" ጥቂት ምዕራፍ ሰጥቶ ስለ አባት ሀገር ኤርትራ አንዳንድ ነገሮችን ለማንሳት ሞክሯል። ይሁንና ስለኤርትራ ትንሽም ቢሆን በጻፈባቸው ምዕራፎች የተገለጸው፣ በዓለም መገናኛ ብዙኀን ከምናውቃት ኤርትራ ጋር የማይመሳሰል ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን "የስደተኛው ማስታወሻን" በሻዕቢያ የጦርነት ጅብዱዎች ገድል ዙሪያ እንዲያጠነጥን አድርጎታል። ይህ የኢትዮጵያን ፖለቲካ፣ ታሪክ እንዲሁም የህዝቦች ግንኙነት አሉታዎ ገጽታውን የማናር ትረካው፣ አባት ሀገር ኤርትራን ለመግለጽ ከተጠቀመበት ስልት ጋር ሲነጻጸር ጉልህ የሚዛናዊነት ችግር እንዳለበት ያሳያል።

 

ሲጠቃለል፣

"የስደተኛውን ማስታወሻ" ስራ ጥሩ መጽሐፍ እንዳይሆን ካደረጉ በርካታ ምክንያቶች አንዱና ዋነኛው የመልዕክቱ ጭብጥ ሃሳዊነት እና ተንኩዋሸ ባህሪ ስነ-ጽሁፋዊ ፋይዳውን አሳጥቶታል። ይህ ብቻ ሳይሆን ፀሐፊው ባሳየው ሚዛኑን የሳተ የአጻጻፍ ስልት ስነ-ጽሁፉን አጠውልጎታል። በ"የስደተኛው ማስታወሻ" ላይ የተወሰነ ስነ-ጽሁፋዊ ውበት ብናይም፣ ፀሐፊው ለማስተላለፍ የሚፈልገው የፖለቲካ መልዕክት፣ እንዲሁም ህዝብና ህዝብን አናካሽ በሆነው የአጻጻፍ ስልቱ ምክንያት የስደተኛው ማስታወሻ ከመከኑ የስነ-ጽሁፍ ስራዎች ተርታ እንዲመደብ አድርጎታል።

አዲስ ቪዲዮ

ዜና እና ፖለቲካ

ኪነ-ጥበብ

ቪዲዮ

መጻሕፍት

ስለእኛ

ይከተሉን!