Yetekolefebet qulfኩችዬ

ርዕስ፤ የተቆለፈበት ቁልፍ (439 ገጽ)
ደራሲ፤ ምሕረት ደበበ ገ/ጻዲቅ (ዶ/ር)
ሮሆቦት አታሚዎች፤ አዲስ አበባ፤ መጋቢት 2005

አገር ቤቱ ዳያስፖራ፤ ዳያስፖራው ደግሞ አገር ቤት እየሆነ በመጣበት በዚህ ህልሙም፤ ቅዠቱም፤ ባህሉም፤ ኑሮውም ተወራራሽ በሆነበት ዘመን የሥነ ጥበብ ሰዎች አስጎምዥ የትረካ አውድማ እንደተቸሩ ካወቅኹ ሰንብቻለሁ።

የምሕረት ደበበ ልቦለድ ታሪክ ስድሰት ሺህ ማይል አራርቋቸው በሚኖሩ ያበሻ ሕበረተሰቦች ሁለንተናዊ ባሕርይና ዕጣ-ፈንታ ላይ የተመሠረተ ነው። የደራሲው አንድ እግር አሜሪካ፤ ሌላኛው እግር ደግሞ ኢትዮጵያ መሆን የሁለቱንም ሕብረተሰቦች ውጫዊና ሥነ-ዓዕምሮዋዊ ባሕርይ፤ እንዲሁም የየቤቱን ውሎና ከራሞ በቅርብ ለማስተዋል ዕድል እንደሰጠው ከትርካዎቹ ማስተዋል ይቻላል። ሁለቱም ሕብረተቦች ውስጥ እየተከሰተ ያለው ፈጣንና አንዳንዴም አስፈሪ የሆነ ማኅበራዊ ለውጥ የብዙ ደራሲያንን እንዲሁም በየሙያ ዘርፉ ያሉ ጠቢባንን የሰላ አዕምሮና ብዕር የሚጋብዝ ነውና እንደ ምሕረት ደበበ ያሉ ብዕር ሲያነሱ ደስ ይላል።

“የተቆለፈበት ቁልፍ” በኮሜርሻልና በሊተራሪ ልቦለድ የትርካ እርካቦች ላይ የተንፈራጠጠ ነው። ይህ የትረካ ምርጫ አንባቢን ከዳር እስከዳር ይዞ በመዝለቅ ረገድ አስቸጋሪ ቢሆንም፤ ደበበ ፈተናውን በሚገባ ተወጥቶታል። ልብ-ሰቃይ ሴራዎቹ ገጾችን ቶሎ ቶሎ ያስገለብጣሉ። እንደ መላኩ፤ አቶ ኦላናና ሰሊ ዓይነት ገጸ-ባሕርያት ደግሞ ሀገራዊ፤ ሕብረተስባዊና ግላዊ ባህሪዎችን የሚተነትኑበት አንጎል ጥልቅና በመጠኑም ፊሎሶፊያዊ ስለሆነ፤ አንዳንዴ ትረካው ቢረግብም የአዕምሮ ምግብ ነው። ከንባብ የሚፈለገው እሴት እንደየሰው ዝንባሌ፤ ዕድሜና የትምህርት ደረጃ ቢለያይም እንደኔ ዓይነቱ ልብ ሰቃዮቹንም ጥልቅ ትንታኔዎቹንም ስለሚሻ በመጽሐፉ ይረካል።

የመጽሐፉ ጭብጥ በዘመናችን ሕብረተሰብ አመለካከቶች፤ የኑሮ ምርጫዎችና ሥነ-አዕምሮዋዊ ለውጦች ላይ ያተኮረ ነው - አገር ውስጥም ውጭም ባለነው ላይ። ገጸ-ባህርያቱ ተዓማኒነትና መልካም ስብጥርም አላቸው።

አሜሪካ ተሻግራ ሀብታም ለመሆን ባላት ምኞት የዕድሜ አቻዋ ያልሆነ ኢትዮጵያዊ ፕሮፌሰር ያገባችው ማርታ፤ አገር ቤት ግድግዳ አስደግፋ የተወችውን የወጣትነት ፍቅረኛዋን (የመላኩን) ልብ መልሳ ለማሸነፍ የምታደርገው ሴራ ውስብስብና እጅግ መሠሪነት የበዛበት ስለሆነ ማርታን በጣሙን ትጠሏታላችሁ፤ ትፈሯታላቸሁ፤ ልታነቋትም ይከጅላችሁ ይሆናል። መጨረሻ ላይ ደግሞ እርሷ ራሷ በደረተችው ተንኮል ተጠልፋ ዙሪያ ዓለሟ እየፈራረሰባት ስታዩ፤ ሰው ተፀፅቶ ከልብ የሚወደውን ቢሻ ይህን ያህል ፍርድ ሊቀበል ይገባዋል ወይ? የምትሉ አትጠፉም።

መላኩ ባንዲት ሴትዮ ትሩፋት ምንጥ ካለ ድህነት የተረፈና በውጭ አገር ጭምር ትምህርቱን ተከታትሎ “ባገሬ ውስጥ ለውጥ ማምጣት እችላለሁ” ብሎ በምግባረ ሰናይ ድርጀት ውስጥ ሀቀኛ ጥረት የሚያደርግ ሰው ነው። በመልካም ባህርዩም በጥልቅ አስተሳሰቡም፤ በፍቅረኛው በማርታ በመገፋቱም ለመላኩ ስስ ልብ ይኖራችኋል።

አብሮ ያላደጋቸውን ዘመዶቹን ፈልጎ በማግኝት ከድህነት መቀመቅ ለማውጣት ያደረገውን ጥረትና ይህ ዘመቻው ፍሬ እንዲያገኝ መሣሪያ የሆነችውን ግን በትምህርት ያልገፋችውን ያክስቱን ልጅ በጣሙን ትወዷታላቸሁ።

የመላኩ ጓደኛ ማርቆስም እንዲሁ ከውጭ የተመለሰና አገሪቱ ውስጥ በተንሰራፋው ጉቦኝነት ሳይጠለፍ በንግዱ ዓለም ውስጥ የተሳካለት መልካም ሰው ስለሆነ እሱንም ትወዱታላችሁ። ባንጻሩ ደግሞ የማርቆስ ወንድሞች “ቶሎ ሀብታም ለመሆን ጉበኞችን ማስተናገድ ግድ የሚል ከሆነ ይኸው ሊፈጸም ይገባል” የሚሉና ኋላም ስግብግብነታቸው ያስጠለፋቸው ስለሆነ እሰይው ያስበላችኋል። ሁለቱንም ዓይነት ሰዎች እንደምታውቁ ወይንም የሚያውቁ እንደምታውቁ አልጠራጠርም።

ደራሲ ምሕረት ደበበ የሥነ-አዕምሮ ጠበብት ስለሆነ፣ በገጸ-ባሕርያቱ ውይይት ውስጥ በርካታና ጥልቀት ያላቸው የአዕምሮ አሠራር ኹነቶችን እየሰነገ ያስገባል። ለዋቢ ያህል ስለ “ኦቲዝም” እና ስላገር አመራር የተካሄዱትን ውይይቶች ማንሳት ይቻላል። አንዳንዶች የትረካውን ፍሰት አደናቀፈብኝ ሊሉ እንደሚችሉ እረዳለሁ። ወይንም የሰበካ ያህል ሊቆጥሩት እንደሚችሉ እገምታለሁ። በበኩሌ ግን በደራሲው የዕውቀት ደረጃ ያሉና የነበሩ ሰዎች ፀጋቸውን በልቦለድ ትረካ አጊጠው ሲያካፍሉን አይቸ ስለማላውቅ ሥራውን እጅግ በጣም ነው የወድኩት። አድናቂውም ሆኛለሁ። ይህን አስተያየት ስሰነዝር የማተሚያ ቤት ልምዴንና ከደራሲያን ጋር ለመዋል ያጋጠምኝን ሰፊ ዕድል ዋቢ ጠርቸ ነው።

“የተቆለፈበት ቁልፍ” ባወቃቀርም በሴራም ደረጃ የተዋጣለት ሥራ ስለሆነ ነው ባንድ ዓመት ዕድሜ ለሦስተኛ እትም የበቃው። በቀድሞዎቹ ዘመናት ለሁለተኛና ሦስተኛ እትም የበቁ ደራሲያን በጣት መቆጠራቸውን ግንዛቤ ስናስገባና ባሁኑ ዘመን ድግሞ እንደነ ምስማእከ (ዴርቶጋዳ) ያሉ ደራሲያን ላሥረኛ እትም መብቃታቸውን ስናይ የመግዛት አቅም ያለውና የተማረው ሕበረተሰባችን መስፋቱን እንረዳለን። ይህ ታዲያ ደራሲያንን ሊያበረታታ ይገባል። ደራሲ ተጨንቆና ተጠቦ የሚጽፈው ሥራው ይነበብለት ዘንድ ባለው ምኞት ተገፋፍቶ ነው። ሌሎች እንደ ዓላማ የሚጠቀሱ አነሳሾች በኔም በብዙዎችም ዘንድ ሚዛን አይደፉም። በዚህ ረገድ ደራሲ ምሕረት ደበበ ባገኘው ተቀባይነት በጅጉ መደሰት አለበት። የሚቀጥለው ሥራው በዚህኛው ስኬት ተበረታትቶና ባገኘው ልምድ ይበልጡን በልጽጎ እንደሚቀርብ አልጠራጠርምና “በርታ!” እለዋለሁ።

ኩችዬ
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
November 14, 2014

አዲስ ቪዲዮ

ዜና እና ፖለቲካ

ኪነ-ጥበብ

ቪዲዮ

መጻሕፍት

ስለእኛ

ይከተሉን!