"ድርጅታዊ ምዝበራ" በዶ/ር አክሎግ ቢራራገለታው ዘለቀ

በቅርቡ ለንባብ የበቃው "ድርጅታዊ ምዝበራ" የተሰኘው መጽሐፍ ደራሲ ዶክተር አክሎግ ቢራራ ጎንደር ተማሪ በነበሩበት ወቅት በአንድ ነገር ተመስጠው ነበር። ይህ ምናባቸውን የገዛው ነገር በጎንደር ውስጥ እድሜው የትየለሌ የሆነ የአንድ የዋርካ ዛፍ ተፈጥሮ ነበር።

 


ይህን ዋርካ ባዩት ቁጥር ምናባቸው ተዛምዶን ይፈጥራል። ግዙፉ ዋርካ ዙሪያውን ያሉትን ቅርንጫፎችና ቅጠሎች ይዞ ዝንት ዓለም ይኖራል። ከምድሪቱ የሚያገኘውን አስፈላጊ ነገር እያመላለሰ ልጆቹን ያስተናግዳል። ቅጠሎቹም የራሳቸውን ድርሻ ይወጣሉ። ብዙ ቅርንጫፎችና ቅጠሎች እያሉ ግን አንድ ዋርካ ይባላሉ። ብዙ ሆነው እንደ አንድ ደሞ አንድ ሆነው እንደ ብዙ ናቸው። የበቀለባት ምድር ደግሞ እናት ትሆናለች። ዶክተር አክሎግ በዚህ ዋርካ ተፈጥሮ እየተደመሙ የኢትዮጵያን ብዙህ ተፈጥሮና አንድነት ያመሳስላሉ። ያን ዋርካ እያሰቡ ብዙሃዊትን ኢትዮጵያ በዚህ መጽሐፋቸው "ኢትዮጵያ ዋርካ ናት" ይሏታል። በዚህ በኢትዮጵያ ብዙህነትና አንድነት እምነታቸው ላይ የጸና አቋም እንዳላቸው ከጽሁፋቸው በሚገባ የልባቸውን መረዳት ይቻላል። ይህ የጸና አቋማቸው ደሞ የጎሳ ተኮር ፌደራሊዝምን እና ኢፍትሃዊ እድገትን አምርረው እንዲታገሉት ያደረጋቸው ይመስላል። በዚህ መጽሐፋቸው የዚህችን ብዙህ አንዲት ኢትዮጵያን አጠቃላይ ይዞታዋን ጥልቀት ባለው ሁኔታና በስፋት ይተነትናሉ፣ህመሟን ጉዳቷን ሁሉ ይመረምራሉ፤ መፍትሄውንም ይጠቁማሉ አማራጭ የፖሊሲ አቅጣጫዎችን በጠቆም ህክምናውንም ያሳያሉ።


"ድርጅታዊ ምዝበራ" ይዞት የተነሳው ጭብጥ አንድ ብቻ አይደለም። የኢትዮጵያን ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ (political economy) ጉዳይ እንደ ዋና ማጠንጠኛ አድርጎ የሰብአዊ መብት አያያዟን፣ ታሪኳን፣ አጠቃላይ ማህበራዊ ጎኗን ሁሉ ይዳስሳል። ጸሃፊው ዶክተር አክሎግ የተለያዩ ጭብጦችን ይዘው ሲጓዙ አምርረው የሚከራከሩላቸው ዋና ዋና ሁለት ጉዳዩች ግን ይታዩናል። እነዚህ የዚህ መጽሐፍ ምሰሶዎች የሰብአዊ ልማት (Human Development) ጉዳይና የፍትሃዊ እድገት ጉዳይ ናቸው። ፍትሃዊ እድገት ለዋናው እምነታቸው ለሰብአዊ እድገት ዋና መንገድ (means) በመሆኑ እንደ አንድ ዋና ጭብጥ አጥብቀው ይዘውት ይታያል። በመጽሐፉ ውስጥ በሃይል የተተቹት የጎሳ ፌደራሊዝም ጉዳይ፣ የሙስና ጉዳይ የአድሎና ሌሎች ጉዳዩች ሁሉ ለነዚህ መጽሐፉን ውስጥ ውስጡን ለሚከነክኑት ሁለት የመጽሐፉ ወገኖች እንቅፋት ወይም አሜኬላ ተደርገው በመታየታቸው ነው።


ዶክተር አክሎግ በዚህ መጽሐፋቸው ውስጥ ሁለት አይነት የአቀራረብ ቴክኒክ ያላቸው ሲሆን አንደኛው ኢትዮጵያን ከውጭ ሆነው ወደ ውስጥ የሚያዩበት መነጽር ነው። በዚህ አቀራረባቸው የኢትዮያን ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ እንዲሁም ፖለቲካዊ ደረጃዎች (status) ከሌሎች አገሮች ጋር እያወዳደሩ ነው የሚያቀርቡት። በቅርብ ርቀት ለውድድር ካቀረቧቸው መካከል ጋና፣ ቦትስዋና፣ ታንዛኒያ ኬንያ እና ሌሎችም ሃገራት ናቸው። ከዚህ ወጣ ብለውም ከአጠቃላዩ አለም ጋርም እያወዳደሯት ያላትን አጠቃላይ ቁመና በሚገባ ያሳያሉ።በተለይ ከጋና ጋር ጊዜ ወስደው ሰፋ አድርገው የሁለቱን አገሮች ልዩነት ያሳያሉ። ጋና ከሌሎች የአፍረካ ሃገራትና ከራሷ መጥፎ የፖለቲካ ተመክሮዎች ተምራ ሁሉን አቀፍ አሳታፊ የሆነ ስርዓት በመገንባት ላይ ያለች አገር መሆኗ ጥሩ ምሳሌ አድርጓታል። በኢኮኖሚው መስክ በ2003 ወደ ሃያ ፐርሰንት የሚሆን ዶመስቲክ ሴቪንግ አላት፣ በአንጻሩ የኢትዮጵያ ዶመስቲክ ሴቪንግ 27 በመቶ ወደታች (negative) ነው።ጋና ከውጭ እዳ ነጻ ስትሆን ኢትዮጵያ ወደ 12 ቢሊየን የደረሰ እዳ አለባት። የጋና የመብራት ሃይል ፖሊሲ የዛሬ ስምንት አመት ሁሉም ጋናዊያን የመብራት ተጠቃሚነታቸውን ማረጋገጥ ሲሆን ኢትዮጵያ ሃይል ወደ ውጭ ለመሸጥ ትቋምጣለች። ጋና ዴሞክራቲክ ተቋሞችን እየገነባች ተከታታይ ፍትሃዊ ምርጫ ያደረገች አገር ስትሆን ኢትዮጵያ ውስጥ እነዚህ ተቋማት እያደጉ ሲሄዱ አይታይም።


ዶክተር አክሎግ ቢራራ በአለም ባንክ ውስጥ በተለያዩ የሃላፊነት ቦታዎች ከሰላሳ አመት በላይ መስራታቸው የአለምን ፖሊቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ሁኔታ በጥልቀት እንዲያውቁ ስላገዛቸው ኢትዮጵያን በትኩስና ተአማኒነት ባላቸው ብዙ ማስረጃዎች ለማሳየት ቀላል እንደሆነላቸው መረዳት ይቻላል። የዚህ መጽሐፍ ዋናው አንዱ ጥንካሬ በብዙ መረጃዎች የታጀበ መሆኑ ነው።


ከፍ ሲል እንዳልነው መጽሐፉ ሽንጡን ገትሮ የሚሟገትለት የዚህ የሰብአዊ ልማትን ጉዳይ በቀጥታም በተዘዋዋሪም እያነሳ ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ ይጓዛል። በሰዎች ህይወት ላይ ለውጥ የማያሳይን እድገት ግንጥል ጌጥ ያደርገዋል። በራሳቸው በዶክተር አክሎግ ቢራራ አገላለጽ "ብልጭልጭ እድገት" ነው ማለት ነው።። ጸሃፊው አይቮሪኮስትን እንደ ምሳሌ ይጠቅሳሉ። አይቮሪኮስት ውስጥ ከባድ ያልተመጣጠነ እድገት ተከስቶ ብዙ ህንጻዎችና ግንባታዎች ቢሰሩም አብዛኛውን ሜዳ ላይ የጣለ እድገት በመሆኑ ኋላ ላይ ለመፈራረስ በቅቷል።


መጽሐፍ ኢትዮጵያን በ1967 በአሩሻ ታንዛኒያ የተፈረመውን "የአንድን አገር ልማት የሚወስነው ሕዝቡ ነው። እድገቱ ስለ ህዝብ ኑሮ መሻሻል ነው። ስለገንዘብ (ኪራይ ሰብሳቢነት) (Political elite extraction of rent from society) አይደለም።" የሚለውን ስምምነት ያስታውሳሉ። ኢትዮጵያ በዚህ የሰብአዊ ልማት መለኪያ ከአጠቃላይ በአላም ላይ ካሉ 187 አገሮች 174ኛ መውጣቷ በርግጥ የሰብአዊ ልማት ይዞታዋ ምን ያህል አስደንጋጭ በሆነ ሁኔታ እንደዘቀጠ ያሳያል።

 

የኢትዮጵያ መንግስት ስለ ያልተመጣጠነ እድገት ሲያነሱበት ይህ የሃብት ልዩነት በአዳጊ አገሮች የሚታይና የሚጠበቅ አድርጎ ያቀርበዋል። እንደሱ እምነት አገርን የሚያሳድጉት ጥቂት ግለሰቦችና ቤተሰቦች ናቸው። የዚህ አይነቱ ዝንባሌ በኢትዮጵያ ነባራዊ የፖለቲካና ማህበራዊ ወቅታዊ ሁኔታ አንጻር ፈጽሞ ተቀባይነት የሌለው ነው። ከሁሉም በላይ ይህ አይነት የእድገት አቅጣጫ መገንጠል ዋስትና ነው በተባለበት አገር፣ የጎሳ ፌደራሊዝም በሰፈነበት አገር፣ ጎሳዎች የየራሳቸው የንግድ ድርጅት ባቋቋሙበት አገር ከፍተኛ እምቅ ችግር ሊሆን እነደሚችል ይታመናል። ህዝቦችም ይህ የተጠራቀመ ሃብት ወደኛ አንድ ቀን ይንቆረቆራል (wealth trickle down) ብለው በእምነት እንዲጠብቁ የሚያደርግ ከባቢና ዋስትና የላቸውም። ኢትዮጵያ በአጠቃላይ ሁኔታ ለዚህ የሃብት ክፍፍል (wealth distribution) የማይመች ሁኔታ ላይ ስትሆን ራሱ ሳይንሱ ግን ጨካኝ አይደለም። አሜሪካ ስትመሰረት ዶክተር አክሎግ እንደሚያስረዱን እነ ፎርድ፣ ቤተልሄም ብረታብረት እና ሌሎችም ሃብታም ድርጅቶች ቶሎ ቶሎ አዳዲስ ፈጠራዎችን በማምጣት፣ የስራ እድል በመክፈት ከፍተኛ የመካከለኛ መደብ የማስፋፋት ስራ ሰርተዋል። ሩቅ ሳንሄድ እኛው አህጉር ውስጥ ጋና በ2012 በ14.6 በመቶ አድጋ የነበረ ሲሆን ይህ እድገቷም በብዙ መቶ ሺህ የሚሆኑ ህዝቦቿን ወደ መካከለኛ ገቢ ስቧቸዋል። በአንጻሩ ኢትዮጵያ ላለፉት ስምንትና ዘጠኝ አመታት በተከታታይ በጥንድ ቁጥር እያደገች የመካከለኛ መደብ የማስፋፋት ስራ አይታይም። ኢህአዴግ ከመጣ 20 አመታት በሗላ፣ ከስምንትና ዘጠኝ አመት ጥንድ ቁጥር እድገት በኋላ 90 በመቶ የሚሆነው የኢትዮጵያ ህዝብ የቀን ገቢው ከ2 ዶላር በታች ነው። 76 በመቶ የሚሆነው አምራቹ ክፍል ወጣቱ ከሃገር ብን ብሎ መጥፋትን ይመኛል።ሰማኒያ በመቶ የሚሆነው የማምረት አቅም ያለው ወጣት ስራ አጥቶ በየሱቁ ስር ይቆማል።ጉልበት በጣም ይባክናል። ቢያንስ 15 ሚሊዮን የሚሆኑ ኢትዮጵያዊያን የለጋሾችን የምግብ ርዳታ ተስፋ አድርገው ይኖራሉ። በ2011 ኢትዮጵያ በጤና ጥበቃ አገልግሎት ከአለም 109ኛ ስትሆን በንጹህ ውሃ አቅርቦት የመጨረሻ ናት። ምግብ በማጣት እድገታቸው የተሰናከለ (malnourished children) ህጻናት ቁጥር ሰላሳ አምስት ከመቶ ደርሷል። 80 በመቶ የሚሆነው ህዝብ የሚኖረው በቀን ከ$1.25 በታች ነው። 0.22 ሃኪም ለአንድ ሺህ ኢትዮጵያዊ ነው።ኢንተርኔት ሃያ አራት በመቶ ብቻ ነው። የሲቪል ሰራተኛው ሪል ኢንካም እየቀነሰ ነው የመጣው። የዋጋ ግሽበት በ2011 ሃምሳ በመቶ ነበር። እነዚህ እውነቶች የሚያጋልጡት በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ የሃብት መንቆርቆር (wealth trickle down) ጉዳይ "ላም አለኝ በሰማይ ወተቷንም አላይ" መሆኑን ነው። ያ የጥንድ ቁጥር እድገት ምናልባትም የኤፈርት እድገት ይሆናል።


ዶክተር አክሎግ ቢራራ የጎሳ ፌደራሊዝምን ተከትሎ ስለመጣው ኢፍትሃው እድገት ሲገልጹ።


"ከፖለቲካ ውጭ ለመበልጸግ ሳይሆን ኑሮን ለማሸነፍ የራስ ዳሸንን ተራራ የመውጣት ያህል ነው።" ይላሉ።


ቦትስዋና በ1966 ነጻነቷን ስታገኝ በእጇ ያገኘቻቸው የተማሩ ሰዎች 22 ብቻ ነበሩ። ዛሬ ከአፍሪካ ከፍተኛ የነፍስ ወከፍ ገቢ ያላት ብዙ ምሁራንን ያፈራች አገር ናት።ለዚህ ፈጣን እድገቷ ትልቁን ሚና የተጫወተው የተረጋጋ ፖለቲካና ፍትህ በመኖሩ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ ህግ አውጪውና ህግ አስፈጻሚው ነጻ ስላልሆነ Check and balance አይኖርም። በህግ የበላይነት ጥራት መለኪያ አሜሪካ 91.8% ያስመዘገበች ሲሆን ኢትዮጵያ 16.4% አስመዝግባለች። በኢትዮጵያ ውስጥ በርግጥም ይህ የጎሳ ፖለቲካ ከመጣ ወዲህ የኢትዮጵያዊያን ዋና የልብ ጥያቄ የኢኮኖሚ እድገት ጉዳይ ሳይሆን የፍትህ ጥያቄ ሆኖ ይታያል። ዋናው ጥያቄ ቢያንስ ቤታችን ያፈራውን፣ ያለችንን ሃብት ፍትሃዊ በሆነ መንገድ እንካፈል የሚል ይመስላል። ይህ እውነት ነው። ዋናው የመንግስት መኖር አስፈላጊነት ለፍትህ መስፈንና የእድገት አቅጣጫዎችን ለመቀየስ ነው። መቼም መንግስት አያርስም አይቆፍርም። የመንግስት አስፈላጊነት ዋናው እና ትልቁ ጉዳይ ይሄ ነው። ድሆችን እየነጠቁ ሃብታም የሚሆኑበት አገር መንግስት አለ ማለት ያስቸግራል። አሁን ያለው ኢፍትሃዊ እድገት መንግስት ባይኖረንም ሊከሰት ይችላል። ጉልበተኞች ድሃውን እየነጠቁ ሃብታም በመሆን እንዲህ አይነት ልዩነት ይመጣል። ዛሬ ኢትዮጵያ ውስጥ አዲስ የሚነሱ ሃብታሞች ከታች ህዝቡ ደግፏቸው፣ ከመካከለኛ ገቢ ወደ ከፍተኛ የሚያድጉ ሳይሆን አንድ ሃብታም የሚወለደው ብዙ ድሆችን በመጨመር ነው። የብዙ ድሆችን ቤት እየዘጉ በፍጥነት ሃብታም መሆን ህገ አራዊት ነው። ትልቁ የማስተዳደር ጥበብ የሚፈተነው ፍትሃዊ እድገት በማምጣት ነው።በኢትዩጵያ ውስጥ በተለይ በነዚህ አርባ አመታት መንግስት የሚባለው ትልቅ የህብረተሰብ ተቋም በፓርቲ ተውጦ ነው የሚታየው። ፓርቲው መንግስትን መዋጡን የሚያሳየው አንደኛ የተቋማት ነጻ አለመሆን ብቻ ሳይሆን የመንግስት መስሪያ ቤቶችን ሁሉ በራሱ በፓርቲው የውስጥ አሰራር መቅረጹ ነው። የግምገማው ስልት፣ ከዘበኛ ጀምሮ የአባልነት ፎርም ማስሞላት፣ አዲስ የሚቀጠሩ የመንግስት ሰራተኞች አባል ካልሆኑ ያላመቀጠራቸው ጉዳይ፣ ስኮላርሺፕ አንዱ መለኪያ በአባልነት የመሆኑ ጉዳይ የሚይሳየው መንግስትን እያጠፉ አገሪቱን በፓርቲ መዋጣቸውን ነው የሚያሳየው። እንዲህ ሁሉም የመንግስት ሰራተኛ የአንድ ፓርቲ አባል እንዲሆን ከተገደደ እንዴት ሆኖ ነው በምርጫ ሌላ መንግስት የሚመሰረተው?። ስልጣን የያዘ ፓርቲ ልማትን ማፋጠን (accelerate ማድረግ) ስራው የነበረ ቢሆንም መንግስትን ማጥፋቱ ለሃገሪቱ ሁለንተናዊ ችግር ከፍተኛ አስተዋጾ አድርጓል።


ዶክተር አክሎግ የሰባዊ መብት ጥያቄም አንዱ የተመጣጠነ እድገት የማምጫ መሳሪያ አድርገው ያዩታል። አጽንዖት ሰጥተው ሲገልጹትም፤


"ለአገር መክሸፍ ዋናው ምክንያት የሰባዊ መብቶች መታፈን ነው። ጎሳ ተኮር ፌደራሊዝም ብሄራዊ ማንነትን አብሮ ማደግን ቀብሮታል"


በኢትዮጵያ ውስጥ ያላግባብ የታሰሩ ጋዜጠኞች ጉዳይ፣ ግፍ እየተፈጸመባቸው ስላሉት ወገኖች ጉዳይ አጠቃላይ ስላለው የሰባዊ መብት አያያዝ በሰፊው መጽሐፉ ይዘረዝራል።በኢትዮጵያዊያን ላይ የተፈጸመውን የዘር ማጽዳት አለማቀፍ ወንጀል በሚገባ ለታሪክ አስቀምጠውታል። ስደትን በተመለከተ ስምንት በመቶ የሚሆነው ኢትዮጵያዊ በተለይ ወጣቱ ተሰዶ ይኖራል። ከ1941-1974 ድረስ በአጠቃላይ ለትምህርትና ለተለያዩ ጉዳዩች የተሰደዱ 20 ሺህ ሲሆኑ በአሁኑ ሰአት የታወቁት ብቻ ስድስት ሚሊየን ደርሰዋል።ለዚህ ስደት ከሚያበቃቸው ጉዳዩች መካከል ሙሰኛ የሆነው የጎሳ ፖለቲካ የኢኮኖሚ እድላቸውን ስለዘጋው፣ በሰብዓዊ መብት ጥሰት፣ በፖለቲካ አመለካከትና በጎሳ ተጽእኖ ነው።


ዶክተር አክሎግ ከፍ ሲል እንዳልነው የኢትዮጵያን አቋቋም የሚመዝኑት ከላይ ሆነው፣ ከውጭ ወደ ውስጥ ብቻ ሳይሆን ውስጥ ለውስጥ በየ ሴክተሩ እየዞሩ ጓዳ ጎድጓዳዋን በባትሪ ያሳያሉ። ውስጥ ውስጡን ያለውን የሙስና ጉድ በሃቀኝነት አጋልጠዋል። የመጽሐፋቸውን ርእስ ለምን "ድርጅታዊ ምዝበራ" እንዳሉት የሚገባን ኋላ ላይ ለሙስና የሰጡትን ሰፊ ትርጉም ስንረዳ ነው። በዚህ መጽሐፍ ሙስና የታየበት መነጽር ከቁሳቁስና ከገንዘብ ዝርፊያ በላይ አድልዎ የሞላበትን ፖሊሲና የጎሳ ፖለቲካን ሁሉ ይጠቀልላል። ለዶክተር አክሎግ 99.6 በመቶ ፓርላማውን መቆጣጠር ራሱ ሙስና ነው። በሃገሪቱ የሚታየውን ኢፍትሃዊ እድገት፣ የመብት ረገጣ የተንሻፈፈ ፖለቲካ ሁሉ የሞሰሰ ስርዓት ውጤት አድርገው ነው የሚያዩዋቸው። ከዚህ አንጻር አጠቃላይ የመጽሐፉ ርእስ የተነሱትን ጭብጦች ጠርንፎ የያዘ መሆኑን መረዳት ይቻላል።


ሙስና የመጀመሪያው ቤቱ አእምሮ ውስጥ ነው። በተለያዩ ምክንያቶች የሞሰሰ አይምሮ የሚያወጣው ፖሊሲና የሚያቆመው ፖለቲካ ለሙስና ትልቅ በርን እየከፈተ አገር ያጠፋል።ይሁን እንጂ እንዲህ ለድሆች የተሰጠን ርዳታ ሳይቀር በቢሊዩን የሚቆጠር ዘረፋ እየተካሄደ፣ ለጋሾች የሚሰጡት ገንዘብ ለሰባዊ መብት መጣሻ መሳሪያ እየሆነ ሳለ ለጋሹ አለም ስለምን ችላ አለ? የሚለው ጥያቄ የብዙ ኢትዮጵያዊያን ጥያቄ ነው።


ኢትዮጵያ ከፍተኛ እርዳታ ተቀባይ ከሆኑት መካከል ከአለም ሶስተኛ ደረጃ ያላት ሲሆን ይህም ያለ እነዚህ ለጋሾች ድጋፍ መንግስት ሊቆም እንደማይችል ከፍተኛ የሆነ የሰባዊ ልማት እንደሚያስፈልግ ያሳያል። ታዲያ በርግጥ እነዚህ ለጋሽ አገራት ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሆነውን ሙሉ በሙሉ አያውቁም ማለት ሳይሆን እኛ ባየነውና በገባን ልክ አያውቁም። የዚህ መንግስት አንዱ "ጥንካሬ" በከፍተኛ ሁኔታ ማስመሰል መቻሉ ነው። እነዚህ ብልጭልጭ እድገቶች ሁሉ ማሳያዎችና ለጋሾችን ማደናገሪያዎች ናቸው። የሰባዊ ልማቱን በመረጃ ማጭበርበርም ስለሚኖር ይሄን ያህል ትኩረት የሰጡት አይመስልም።ከዚህም በተጨማሪ ደግሞ አንዴ በእርዳታ መልክ የሰጡትን ገንዘብ የት አደረሳችሁት ብለው ለመጠየቅ የሚያፍሩና የሞራል ጉዳይም የሚያነሱ ይመስላል። ደፍረው ገንዘቡ የዋለበትን ለመጠየቅ፣ ኦዲት ለማድረግ አይደፍሩም። እውነቱ ግን ለድሆች የተለገሰ ገንዘብ ለመጨቆኛ ሲሆን ከዚህ የበለጠ ግፍ ስለሌለ አይን አውጥተው ጥልቅ ኦዲት ሊያደርጉ ይገባል። አንዱ ይሄ ነው። ሌላው ደግሞ በአፍሪካ ቀንድ አካባቢ የኢትዮጵያ መንግስት በጦር ሃይል የበላይነት ለማሳየት ባደረገው ጥረት በዚያ ቀጣና መረጋጋትን ሊያመጣ ይችላል ከሚል እምነት የጣሉ ሲሆን ይህ እምነታቸው በውስጥ ያለውን የዴሞክራሲና የሰባዊ መብት ይዞታ ጉዳይ በደንብ እንዳያዩ አድርጓቸዋል። ነገር ግን ህዝቡን እያሰቃየ ለራሱ ህዝብ አሸባሪ የሆነ መንግስት አንድ ቀን ድርምስ ቢል የዚያ ቀጣና መረጋጋት ከፍተኛ ችግር ውስጥ ይገባል። ዛሬ ኢትዮጵያ በጎሳ የተከፋፈለች ስለሆነችና የመገንጠል ጥያቄ ይዘው ነፍጥ ያነሱ ወገኖች ባሉባት ሃገር የሚመጣው አለመረጋጋት እጅግ የከፋ ይሆናል።


ሌላው ደራሲው ዶክተር አክሎግ የሚሞግቱለትና ጥብቅና የቆሙለት ጉዳይ የመሬት ነጠቃውን ጉዳይ ነው። ከ90 ሚሊዮን ህዝብ 88 በመቶ የሚሆነው ህዝብ እርሻን ተመክቶ በሚኖርባት አገር ባለፉት አንድ አስርት አመታት ኢትዮጵያ ፈረንሳይን የሚያህል የእርሻ መሬት ከሳውዲና ከሌሎች አገሮች ለመጡ ኢንቨስተሮች አስረክባለች። በዚህ ንጥቂያ የተፈናቀለው ህዝብ አንድ ሚሊዮን አምስት መቶ ሺህ የደረሰ ሲሆን ይህም ኦሞ ሸለቆን ሳይጨምር ነው።በየአመቱ በሚሊየን የሚቆጠር ህዝብ እየተራበባት የስንዴ እርዳታ ከውጭ እየለመነች በሌላ በኩል እዚያው አገር ውስጥ እየተመረተ ከፍተኛ መጠን ያለው ሩዝና ስንዴ እየተጫነ ይወጣል። ገና ለሳውዲዎች በጋምቤላ ብቻ 290,000 ሺህ ሄክታር እንደሚሰጥ መንግስት ተስማምቷል። በነገራችን ላይ ሳውዲ ከዚህ በፊት የከርሰ ምድር ውሃዋን እየተጠቀመች ስንዴ ማምረት ጀምራ ለተወሰነ አመታት አለምን አስደንቃ ነበር። ይሁን እንጂ በአሁኑ ሰአት የከርሰ ምድር ውሃዋ በማለቁ ነው ከጅሎች አገር ሞፈር ልትቆርጥ የወጣችው።


ስለ መሬትና ውሃ ሙስና ሲነሳ ብዙ ሰው እንደሚለው ግልጽ መሆን ያለበት ነገር አለ። በእርዳታ የምትኖር ኢትዮጵያ ሳውዲን ከመሬቴ ድርሽ እንዳትይ እንድትል አይደለም የሚጠበቀው። ነገር ግን ግልጽ በሆነ የኢንቨስትመንት ፖሊሲ ኢትዮጵያዊያንና ሳውዲዎች አብረው ሊጠቀሙ ይገባል። ፖሊሲው ርህራሄን፣ መከባበርን፣ሶሊዳሪቲን እና የሃላፊነት ስሜትን ያገናዘበ መሆን አለበት። ዛሬ ኢትዮጵያ ከዚህ ፈረንሳይን ከሚያህል ከሰጠችው መሬት ምን እንደምትጠቀም አይታወቅም። ሙስና ስላለ ዜጎች ስለዚህ ግዙፍ መሬት ውል አያውቁም። የስራ እድል እንዳይባል የስራ እድል የሚፈጥረው በሄክታር 0.005% ብቻ መሆኑን መጽሐፉ ያሳየናል።


ከዚህ የመሬት ነጠቃ አንዱ የመንግስት ስሌት የታወቀ ነው። እነዚህ መሬት ነጣቂዎች አንዱ ያሳሰባቸው ጉዳይ የአለም ህዝብ ብዛት በከፍተኛ ሁኔታ እየጨመረ መሄዱ ይህም በአላም የምግብ ዋስትና ላይ ጥላ ይፈጥራል በሚል ስጋት ነው። በዚህ መጽሐፍ ላይ እንደተጠቀሰው የአለም ህዝብ ብዛት ከአርባ አመት በኋላ ዘጠኝ ቢሊዮን ስለሚሆን ቶሎ ቶሎ የድሆችን መሬት እየነጠቁ ነው። እነዚህ ኢንቨስተሮች መሬት የሚወስዱት ለአሁኑ ሳይሆን ለሚመጣው ትውልድ ይዞ ለማቆየት ብለው ነው ማለት ነው። ይህ ሞቲቭ መሬታቸውን ላጡ ህዝቦች በብዙ መንገድ እንዲሰጉ ያደርጋቸዋል። አንደኛው እቅዳቸው የረጅም ጊዜ በመሆኑ የያዙትን መሬት እንደያዙ ለመቆየት ከሚያስችላቸው ዘዴ መካከል አንዱ ይህንን መሬት የሸለማቸውን መንግስት በስልጣን ላይ እንዲቆይላቸው መታገል ነው። እነዚህ ሃብታሞች በሃብታቸው የሃገሪቱን ፖለቲካ በማወሳሰቡ ዘንድ ከፍተኛ ሚና ሊጫወቱ እንደሚችሉ ይታመናል። ቢያስተውሉት ግን ለጋራ ጥቅም በሚደረግ የእርሻ ኢንቨስትመንት ውስጥ ቢገቡና በሩቁ ቢያስቡ የበለጠ ተጠቃሚ ይሆናሉ። ያለ ስጋት ይሰራሉ። ለውጥን ያልተረዳ እቅስቃሴ ጦሱ ለልጅ ልጆችም ይተርፋል።


በሌላ በኩል ያሉንን እሴቶች መንከባከብ እንዳለብን መጽሐፉ ይመክራል። ማህበራዊ ካፒታልን (Social capital) ወደ ምርት መለወጥ ጠቃሚ ነውም ይላል። በአጠቃላይ ነጻነት የህግ የበላይነት መኖር እንዳለበት ያሰምራል። ከሁሉ በላይ አጠቃላይ ሲስተሙን ያረከሰውን የጎሳ ፖለቲካ ማስወገድ ለፍትዊ እድገት መሰረት መሆኑን አጥብቆ ይመክራል። የውጭ መንግስታትም የሚሰጡትን እርዳታ እንዲቆጣጠሩ ይመክራል። የተለያዩ የፖሊሲ አቅጣጫዎችንም ይዘረዝራል።ሌላው የዚህ መጽሐፍ ትልቅ ጥራት (quality) በሁሉም ደረጃ ላሉ ሰዎች መጣኝ መሆኑ ነው። በአጠቃላይ መጽሐፉ ትኩስ መረጃዎችን ይዞ ኢትዮጵያ አሁን ያለችበትን ሁኔታ ቁልጭ አድርጎ የሚያሳይ ሲሆን ለወደፊቱ ደግሞ ቅርስና ታሪከ ሆኖ የሚያገለግል ነው።

እግዚአብሔር ኢትዮጵያን ይባርክ!


ገለታው ዘለቀ
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.  

አዲስ ቪዲዮ

ዜና እና ፖለቲካ

ኪነ-ጥበብ

ቪዲዮ

መጻሕፍት

ስለእኛ

ይከተሉን!